Í hádeginu í dag var Einar Hjörleifsson, sérfræðingur á Hafrannsóknastofnun með erindi í Málstofu Hafró undir tiltlinum "Af aflasveiflum við Færeyjar".
Erindi Einars var hið fróðlegasta og salurinn troðinn af áheyrendum. Það var að vonum, því færeyska fiskveiðistjórnunarkerfið er iðulega borið saman við það íslenska - og sitt sýnist hverjum.
Mismunandi fyrirkomulag veiðanna ekki skýringin
Einar hóf mál sitt á því að segja að oft væri deilt um það hvort fiskveiðistjórnunarkerfi framleiddu fisk annarsvegar eða eyddu honum hinsvegar. Hann taldi þau gögn sem hann sýndi ekki styðja þær fullyrðingar að aflabrögð við Færeyjar einkenndust af því hvernig veiðunum hefði verið stjórnað þar í gegnum tíðina.
Aflinn, allt fram til ársins 1995, hefði verið nokkuð stöðugur og ekki ósvipaður því og verið hefur frá árinu 1997. Í hinu stutta millibili - það er frá 1. september 1994 - 1. júní 1996 var sett á kvótakerfi, hliðstætt því íslenska. Einar sagði enga skýringu á því hvers vegna þorskstofninn við Færeyjar hefði verið svo stöðugur á sama tímabili og fjölmargir aðrir þorskstofnar hafi sveiflast eða minnkað gríðarlega.
Fallandi meðalþyngd ekki tilefni til aukinna veiða
Gögnin taldi Einar hrekja fullyrðingar þess eðlis að þegar meðalþyngd félli bæri að auka veiðar. Stærstu árgangarnir sem komið hefðu fram við Færeyjar undanfarin 10 ár bentu síður en svo til þess. Þyngaraukning þorskins við Færeyjar liggur nánast á sömu línunni og hjá þeim íslenska, nema sá færeyski er ári fyrr að ná meðalþyngd og tveimur árum fyrr að verða kynþroska, trúlega vegna stöðugra hitafars og kröftugra strauma við Færeyjar. Greinilegt væri að stærð árganga réðist áður en þeir kæmu inní veiðina. Þá væri athyglisvert að þrátt fyrir að veiðidauði hefði verið lágur á tímabilinu 1972 - 1996, raunar innan þeirra marka sem fiskifræðingar teldu æskilegt, hefði hrygningarstofninn minnkað.
Að öllu samanlögðu taldi Einar að mismunandi fiskveiðistjórnunaraðferðir væru ekki skýringin á viðgangi fiskistofna við Færeyjar.
Færeyska svæðafyrirkomulagið
Í lok fyrirlesturins brá Einar hinsvegar upp mynd af svæðafyrirkomulagi því sem Færeyingar framfylgja, þar sem t.d. stórum línubátum eru bannaðar veiðar innan 6 mílna, allar togveiðar bannaðar innan 12 mílna og raunar á stórum hluta landgrunnsins, netaveiðar bannaðar fyrir ofan 350 metra dýpi og fleira. Þetta fyrirkomulag taldi Einar mjög athyglisvert fyrir Íslendinga að kynna sér með opnum huga.
Í samtölum við marga færeyska sjómenn kemur fram að þeir telja fjölda sóknardaga í fiskveiðikerfinu þeirra vera það ríflegan að þeir hefðu lítil áhrif á veiðar velflestra báta og skipa.
Sé það rétt, stendur svæðafyrirkomulagið eftir sem meginstoð færeyska fiskveiðistjórnunarkerfisins.
Ég er sammála meginniðurstöðu í textanum að ofan. En mér þykir einkennilegt eftir á að hyggja, ég var viðstaddur, að enginn ræddi alvarlega notkun veiðarfæra í Færeyjum. Ég tel að krókaveiðar séu lykillinn að því að viðhalda afrakstursgetu einstakra stofna; 75% þorsksins og meira en 80% ýsunnar eru veidd með krókum. Ef það er rétt, að krókarnir séu lykillinn, þá er fyrirlesturinn ómarkviss í meira lagi. Útilegubátar með sjálfbeitingarvélum eru nú 18 talsins. Meðalþungi þorsksins í eyjunum hefur farið smám saman minnkandi alveg frá 1960 (ICES) og gildir það fyrir alla árganga; en nota bene, ekki
síðustu 3-4 árin, en þann tímann fór meðalþunginn vaxandi. Ekki varð ég var við að Einar Hjörleifsson sýndi þetta á myndskjánum.
Annars er næstum einsýnt, að umfjöllun um einstaka fiskstofna ómarkviss á meðan ekki er fjallað um fjölstofnasamhengi, en þorskur, ýsa og ufsi eru svipaðir að stærð.
Einar lét liggja að því að fiskveiðistjórnunarkerfi sköpuðu ekki fisk.
Ekki þarf að deila um að þau takmarka afla enda er það tilgangur
þeirra. Þær takmarkanir hafa svo aftur á þróun stofnsins, allt eftir
því hvernig veiðitakmörkunum er beitt. Því er heimskulegt að láta að
því liggja að kerfin hafi ekki mismunandi áhrif á stofnana, ef svo væri
ekki þyrfti ekki stjórnkerfi. Það sem Einar var að gera var að kasta
rýrð á kosti færeyska dagakerfisins og fdraga fjöður yfir galla okkar
kvótkerfis.
Athyglisvert var það sem Einar sagði ekki, því hann vildi í engu svara
því hvernig þorskveiðar hefðu þróast hefði verið farið eftir
niðurskurðartillögum ICES, en hann er formaður þeirrar vinnunefndar hjá
ICES sem sér um stofútreikninga við Færeyjar og Ísland.
ICES lagði til stöðvun ýsuveiða við Færeyjar 2001 eða a.m.k. 25%
niðurskurð veiðidaga, 25-33% niðurskurð næstu ár þar á eftir og stöðvun
þorskveiða s.l. sumar eða a.m.k. 66% niðurskurð fiskidaga.
Ekki var farið eftir þessu og sókninni var haldið óbreyttri. Það sýndi
sig að spár ICES um stofnþróun voru rangar, stofnar botnfiska jukust
þrátt fyrir hrakspárnar. Það er mál manna í Færeyjum, ráðamanna jafnt
sem sjómanna, að dagakerfið, með sinni stöðugu sókn, hafi afhjúpað
hinar röngu ráðleggingar.
Hefði dögum hins vegar verið fækkað, hefði aflinn minnkað, stofninn
reiknast minni, meira skorið niður, stofninn reiknast minni o.s.frv.
með þeim afleiðingum að ný kreppa hefði skollið á eins og á tíunda
áratugnum, þegar veiðum var fyrst stjórnað með heildaraflahámarki (TAC)
og síðan með aflakvótum. Þess vegna er Færeyska kerfið eitur í beinum
ICES.
Á hverju ári hefst baráttan við að fá að halda í fiskidagana og til
staðferstingar má vitna í ársskýrslu færeyska fiskimannafélagsins en
þar er grein sem hefst svona:
"Bardagin um fiskidagarnir í 2004"
Mannagongdin við árligu ásetanini av fiskidøgum gjørdist "same
procedyre as last year", samma mannagongd sum seinasta ár. Sum vanligt
fingu vit árliga tilmælið hjá ICES, og hesa ferð var tað ikki við
mýkindum. Torskaveiðan skuldi helst steðjast og i hvussu skerjast við
tveimum triðingum, sum jú vildi verið ein vanlukka,og sum minti nógv um
tilmælini i 1993 og 1994, tá eftirtíðin vísti nakað heilt annað.
Jón Kristjánsson
Ágætu lesendur. Ég var búinn að senda frá mér einu sinni, en ég sé nú við endurlestur að nokkuð vantar. Í textanum að ofan segir (haft eftir Einari Hjörleifssyni): - "Þyngaraukning þorskins við Færeyjar liggur nánast á sömu línunni og hjá þeim íslenska, nema sá færeyski er ári fyrr að ná meðalþyngd og tveimur árum fyrr að verða kynþroska, trúlega vegna stöðugra hitafars og kröftugra strauma við Færeyjar." -
Þetta er ekki rétt hvað varðar kynþroskann. Íslenski þorskurinn er um 50% kynþroska sem 4-ára fiskur í afla á hrygningartíma, þ.e. einu ári seinna en í færeyska fiskinum. Þetta hefur afgerandi þýðingu, en á fyrri hluta síðustu aldar þá varð þorskurinn fyrst kynþroska um 8-ára gamall.
Einar á sennilega við kynþroska þorsks í ralli, en sá fiskur endurspeglar ekki kynþroskann í öllum fiskinum, en í ralli í mars er stór hluti fisksins kominn grunnt og út úr rallpunktum Hafró.
Þetta erindi hjá Hafró var ágætt og vonandi bara upphafið að einhverju meiru hjá þeim.
Í tilkynningunni frá Hafró stóð annars; “Einnig verður farið yfir annmarka á útreikningum sem kenningin um neikvætt samband milli hrygningarstofnstærðar og nýliðunar í færeyska þorskinum byggir á” Ekki var ég var við að þetta atriði bæri á góma. En ég átti von á því að Einar myndi reyna að hrekja það sem Jón Kristjánsson fiskifræðingur hefur lengi verið að benda á. Sem er að öfugt samhengi sé á milli stærðar hrygningastofns og nýliðunar. Þetta þýðir á mæltu máli að ekki þurfi endilega stóran hryningastofn til að ágætis nýliðun verði eins og Hafró telur nauðsynlegt, heldur þvert á móti, sagan frá Færeyjum segir að þetta sé í öfugu hlutfalli sem er mjög lógískt.
Þá fannst mér einnig einkennilegt að hlusta á það tekið fram nokkrum sinnum, að veiðiráðgjöfin hjá Hafró hafi ekkert með fiskveiðikerfið sem slíkt að gera, eins og það sé sama hvar veitt sé, í hvaða hluta stofnana sé sótt og þá skipti gerð veiðarfæra eða möskvastærð heldur engu máli.
Þá voru vangavelturnar hjá Einari við lok fundarins mjög athyglisverðar. Því hann sagði (samkvæmt mínu minni) að hann og starfsmaður Hafró í Færeyjum hafi að undanförnu verið að velta vöngum yfir því af hverju fiskveiðidánartalan, sem er hlutafall af heildardánatíðninni væri svona misjafn á milli ára í þorskinum. Því sóknin í Færeyjum væri nánast konstant sú sama í dögum og krókum á löngu árabili. En sem kunnugt er kemur stofnstærðin og heildardánatalan í hverjum árgangi fram í togararallinu og svo væri landaður afli dreginn frá.
Í einhverjum gall út í sal; að krókar tækju misjaflega eftir því hversu mkið æti væri á slóðinni sem vissulega getur skýrt hluta sveiflunnar... en Einari hafði ekki hugkvæmst að skörðin í línuritinu hjá honum gætu hafa lent á röngum stað, vegna þess að ekki væri gert ráð fyrir því í ICES vísindum að náttúruleg dánartala gæti sveiflast til á milli ára. Því held ég að sveiflurnar hjá Einari í veiðidánartölunni hefðu að mestu átt að þurrkast út og koma fram í breytilegri náttúrulegri dánartíðni. En sem kunnugt er gerir forritið hjá Hafró ekki ráð fyrir því að hún geti sveiflast. – hún er alltaf 18% hvað sem gengur á.
Sé þetta allt tómur misskilningur hjá mér, bið ég Einar Hjörleifsson vinsamlega um að leiðrétta mig.
Ég var á þessum fyrirlestri sem var merkilegur fyrir margra hluta sakir eins og sjá má á ágætum hugleiðingum hér fyrir ofan. Helsti gallinn við þennnan fyrirlestur var að tíminn var alltof stuttur.
Það þyrfti að halda eins-tveggja daga ráðstefnu um reynsluna af færeyska kerfinu og hvað við gætum lært af því. Fá Færeyjinga sjálfa til að koma og segja frá.
Það yrði almenniglegt innlegg í umræðuna hér á landi.
Skrifaði annars smá hugleiðingu um þetta erindi Einars á heimasíðu mína:
http://www.althingi.is/magnush/safn/001520.html#001520
Góðar stundir,
MÞH
Þakka smábátamönnum fyrir mjög svo góða síðu. Síðasta innleggið hitti naglann á höfuðið, tíminn var mjög naumur. Og í ljósi þessa tel ég ekki sanngjarnt að menn reyni að draga fram það sem ekki var sagt, þætti vænna um ef að menn kommenteruðu á meginefni fyrirlestrarins. Um leið þá er ég ekki að draga fjöður yfir þær athugasemdir sem að fram hafa komið. Meginnhugmyndin að fyrirlestrinum snérist hinsvegar ekki um “besta fiskveiðistjórnunarkerfi í heimi”, hvorum megin Hryggjar sem að það nú liggur, frekar að leggja fram upplýsingar sem tillegg í þá umræðu.
Um þann þátt erindisins sem að ekki náðist að fjalla um (samband/sambandsleysi hrygningarstofns og nýliðunar) þá er stefnt að því að taka það til umfjöllunar í málstofunni á næstu vikum. Og umfjöllun um flotasamsetningu, svæðakerfið og sögu stofnmats og ráðgjafar væri vel þess virði að huga að.
Einar Hjörleifsson