Föstudaginn 27. maí sl. efndi Hafrannsóknastofnun til málstofu þar sem
Höskuldur Björnsson sérfræðingur á Veiðiráðgjafasviði stofnunarinnar flutti
erindið, Fæða þorsks og vöxtur. Erindið var mjög fróðlegt og varpaði
skýrara ljósi á þætti sem verið hafa í umræðunni og sjómenn hafa velt fyrir
sér. Má þar nefna hversu skörun loðnu og þorsks hefur minnkað á
undanförnum árum og sá tími sem hann hefði aðgang að henni hefði styst.
Undanfarin ár hefði t.d. austurgangan varla farið vestur fyrir
Vestmannaeyjar.
Höskuldur sagði beint samhengi vera á milli lækkandi meðalþyngdar þorsks
frá 1996 og minnkandi aðgengis hans að loðnu. Í fæðugögnum
Hafrannsóknastofnunarinnar sem er mest safnað í mars og október er
loðna um 50% af því sem hefur verið greint og gögn um samhengi
meðalþyngda þorsks og loðnu sýna einnig fram á mikilvægi loðnunnar en
meðalþyngdir þorsks í afla lækkuðu um yfir 20% á árunum kringum 1982 þegar
loðnustofninn var mjög lítill. Þess má geta að í rallinu 2004
var 6 ára þorskur um 15% léttari en hann var á árunum kringum 1996
þegar meðalþyngdir voru frekar háar.
Höskuldur lauk erindinu með því að velta fyrir sér hvort aðrar fæðutegundir
gætu komið í staðinn fyrir loðnu, og þá hvaða, ef núverandi atferli hennar
verður viðvarandi.
Þetta er mjög athyglisverð niðurstaða fræðimanns af niðurstöðu athuguna af breyttu skörunarmynstri loðnu og þorskt. Og þá sérstaklega í lok erindisins þ.e.spurningin hvað getur komið í staðinn fyrir loðnu ef núverandi ástand hennar verður viðvarandi? Það er öllum ljóst sem hafa verið í nánum tengslum við lífríkið í sjónum undanfarin 20 ár að miklar breytingar hafa orðið á hegðun þorska á þessum tíma og þá sérstaklega á aðalhrygningarstöðvum þorsks og um leið loðnu. Það þarf ekki mikla fræðimennsku til að tengja saman hvað gerst hefur á þessum tíma. Lífríki láðs og lagar er allt uppbyggt sem ein samfelld lífskeðja, sé einn hlekkur rofinn í þessari lífskeðju verður breyting á hegðun þeirrar lífveru sem rofið snertir. Í þessu tilfelli hefur gengdarlaus veiði á loðnu undanfarin mörg ár valdið því að loðnan nær ekki sínum náttúrulega ætluðu hrygningarstöðvum. Þorskurinn gengur á sömu slóðir til hrygningar og á von á auðfengnu æti fyrir hrygningu en það er ekki til staðar eins og náttúran lagði upp með, og hvað gerir þorskurinn þá? Jú þorskurinn leitar uppi það æti sem nærtækast er á staðnum. Á því hafsvæði sem ég hef stundað sjósókn á undanfarin ár þ.e.a.s. Faxaflóinn er alveg augljóst í mínum huga hvað er að gerast. Þorskurinn er að éta undan sjálfum sér og hvað annað sem að kjafti kemur og má þar til nefna ýsuseiði og ýsu sem er um 2 til 300 gr. Þegar Grásleppuveiðar hefjast á vorin hefur það verið áberandi hvað illa haldinn þorskur hefur aukist í grásleppunetum. Við skoðun í maga þorsksins sem í netin kemur hefur ýmist verið krabbi eða grásleppuhrogn sem segir sína sögu. Þessi þróun hefur verið stöðugt vaxandi síðastliðin 25 ár sð mínu viti, en í vor 2005 virðist sem veruleg breyting hafi orðið á. Mjög lítið hefur verið um þorsk í Grásleppunet á Faxaflóasvæðinu sama hvort net hafa verið grunnt eða á djúpsjó. Þetta kemur nokkuð vel saman við aflabrögð á línu á svæðinu, Það er að skapast verulegt hættuástand varðandi þorskinn á þessu svæði. Ástand ýsustofnsins er allt annað enda er ýsan ekki háð loðnugöngum á hrygningarstöðvar. Hennar fæða er að stærstum hluta botnlæg dýr og þau hafa dafnað vel í því hlísjávarskeiði sem hefur farið vaxandi undanfarin ár.
Loðnuveiðar eru réttlætanlegar sé veiðum stjórnað með hliðsjón af þörfum náttúrunnar. Á sama hátt voru djúprækjuveiðar réttlætanlegar hefðu þeim verið stjórnað í samræmi við þarfir náttúrunnar. Þannig er allt atferli mannsins í náttúrunni réttlætanlegt, sé það innan þeirra marka sem nátúrulögmálið krefst.
Ég er trillukall og náttúrubarn. ég hef verið tengdur sjósókn undanfarin 50 ár og þetta er mitt mat á þessu máli.