„Ágætu aðalfundarfulltrúar, hæstvirtur
sjávarútvegsráðherra og aðrir góðir gestir!
Í upphafi máls míns vil ég byrja á því að minnast
þriggja manna sem féllu í valinn á árinu.
Fyrstan tel ég Sigurð Gunnarsson frá Húsavík. Hann var einn af frumkvöðlum Landssambandsins og lagði
ómetanlega hönd á plóginn við stofnun þess. Sigurður sat í fyrstu stjórn Landssambandsins fyrir hönd
Kletts á Norðurlandi. Í
ágúst sl. lést Marinó Jónsson frá Bakkafirði. Marinó sat í stjórn Landssambandsins frá árinu 2006 fyrir
hönd Fonts á Norð-Austurlandi. Í
byrjun október féll frá Eðvald Eðvaldsson, en hann sat til nokkurra ára í
stjórn Landssambandsins fyrir hönd
Bárunnar í Hafnarfirði. Þessum
mönnum þakka ég samfylgdina og samstarfið.
Ég bið ykkur að rísa úr sætum til að minnast þessara
föllnu félaga.
Þetta er í 24. skipti sem ég flyt ykkur
setningarræðu aðalfundar Landssambands smábátaeigenda, frá stofnfundi samtakanna
í Rúgbrauðsgerðinni við Borgartún hinn 5. desember 1985.
Mér sem formanni hefur ekki verið jafn mikill vandi
á höndum að flytja ykkur ávarp í upphafi aðalfundar samtakanna.
Uppi eru aðstæður á Íslandi sem engan óraði
fyrir. Uppi eru aðstæður sem
kollvarpa öllum áætlunum og áformum.
Uppi eru aðstæður fáránleikans.
Á örskotsstund hefur tilvera okkar Íslendinga breyst.
Á örskotsstund hefur íslenskt þjóðfélag hrunið í þeirri mynd sem við höfum
þekkt.
Hvern hefði órað fyrir því þegar við héldum síðast
aðalfund að skerðing þorskveiðiheimilda um 1/3 yrði ári síðar smámunir í
samanburði við atburðarás síðustu þriggja vikna.
Ég ætla ekki að eyða tíma mínum né ykkar í það
fánýti að tyggja upp klisjurnar sem japlað hefur verið á um seka og
saklausa. Sá tími kemur. Sá tími er ekkert genginn úr greipum.
Minn vandi, sem formaður ykkar, er sá að blása ykkur
í brjóst baráttumóð, baráttumóð og bjartsýni. Við verðum að komast í gegnum þær þrengingar sem framundan
eru. Við verðum að finna lausnir
og leiðir.
Ég vil rifja í örstuttu máli þá sögu sem
Landssamband smábátaeigenda á að baki. Ástæðan er sú að mörg ykkar eru henni ekki vel kunnug.
Saga Landssambands smábátaeigenda er
baráttusaga. Hún er saga sigra og
ósigra, hún er saga samstöðu og sundrungar. Í heildina er hún engu að síður saga um sigur
samstöðunnar.
Saga LS er skólabókardæmi um það sem áorkast ef menn
leggja til hliðar persónulega hagsmuni og ávinning og einbeita sér að ávinningi
heildarinnar.
Því miður er saga Landssambandsins einnig af og til
stráð sundurlyndi. Það eru
nákvæmlega þær stundir sem marka þau bakslög sem félagið hefur fengið í
seglin.
Ef einhverntíma hefur verið þörf á skilningi þessara
hluta, þá er það nú. Ef
einhverntíma hefur verið þörf fyrir öfluga samstöðu smábátaeigenda, þá er það
nákvæmlega núna.
Í upphafi árs 1984, árið sem kvótakerfið hóf göngu
sína, varð smábátaeigendum ljóst að ef þáverandi löggjöf gengi eftir, myndi smábátaútgerðin
heyra byggðasöfnum, sagnfræðingum og það sem Íslendingar halda mest uppá við
varðveislu báta og skipa, öskuhaugunum til.
Í árslok 1985 var Landssamband smábátaeigenda
stofnað. Við stofnun félagsins
voru veiðiheimildir smábátaflotans um 1/10 af því sem hann hefur í dag.
Í hverjum átökunum á fætur öðrum, árin 1985, 1987,
1989, 1994, 2001 og 2004 sannaði þetta sig. Við náðum fram á veginn.
Grunnurinn var hins vegar lagður árið 1985. Ef þeim slag, sem þá var tekinn, hefði
verið sleppt, værum við ekki að funda hér í dag. Flóknara er það ekki.
Tilkoma Landssambands smábátaeigenda skóp grundvöllinn fyrir þeirri
staðreynd að við erum hér samankomin, tæpum aldarfjórðungi síðar.
Þessi saga hefur ekki alltaf verið hljóðlát. Barátta félagsins, barátta LS, er orsök
þess að smábátaflotinn er jafn öflugur og raun ber vitni. Á síðasta fiskveiðiári veiddi hann
hlutfallslega meira af heildarafla þorsks en nokkru sinni áður á
lýðveldistímanum.
Í dag eiga Íslendingar nútímalegasta og afkastamesta
smábátaflota heims. Þá staðreynd
getur enginn tekið af okkur. Hvorki
forsætisráðherra Bretlands né nokkur annar.
Hin sterka staða sem smábátaflotinn hefur innan
sjávarútvegsins kom ekki til af sjálfu sér.
Um þessar mundir dynja á íslensku þjóðinni látlausar
niðurlægjandi fréttir. Á okkur
dynja ásakanir sem nísta merg og bein.
Ásakanir um óráðsíu, óábyrgni og ófyrirsjálni. Á erlendum vettvangi er þjóðin rúin
trausti og trúverðugleika. Bankafólk
erlendis býðst jafnvel til þess að taka ómakið af Íslendingum og henda fyrir
það íslenskum peningaseðlum í ruslatunnuna.
En það eru ekki allir jafn illa undirbúnir undir það
sem dynur nú yfir íslenska þjóð.
Mörg litlu sjávarþorpanna hafa hægt og bítandi misst máttinn, misst
tiltrúna á framtíðina og staðið frammi fyrir algerri uppgjöf. Mun þetta hugsanlega fara að snúast til
baka? Munu þau nú mæta meiri
almennum skilningi á stöðunni sem þau hafa verið sett í?
Á tímum sem við nú upplifum skulum við rifja upp
grundvallarrök félagsins okkar.
Rökin fyrir öflugri smábátaútgerð.
Það skyldi þó ekki vera að þessi rök eigi sér gildi sem aldrei
fyrr.
Fyrir margt löngu lét LS prenta lítinn límborða sem
bar skriftina: Smábátar: 3X meiri
atvinna. Mussuklæddir boðberar
endalausrar hagræðingar um fækkun starfa í sjávarútvegi gerðu gys að þessum
skilaboðum. Atvinnuleysi eykst nú
á hverjum degi á Íslandi. Er ekki
full ástæða fyrir stjórnvöld að huga að þeirri staðreynd að veiðar smábáta
skapa hæst hlutfall starfa miðað við afla úr sjó?
Hinir sömu hempuklæddu predikarar gerðu rungandi grín
að LS árið 1992 þegar félagið benti á þá staðreynd, studda af skýrslu
Sjávarútvegsstofnunar Háskóla Íslands, að smábátaflotinn eyddi margfalt minni olíu til að ná í hvert
tonn af fiski, í raunhæfum samanburði við ísfiskstogara. Er ekki full ástæða fyrir stjórnvöld að
huga að þessari staðreynd, þegar gjaldeyrir hefur aldrei verið dýrmætari og
loftslagsmál komin í þann farveg að þjóðir heims verða hreinlega þvingaðar til
að draga úr útblæstri?
LS hefur alla tíð haldið því fram að notkun
veiðarfæra skipti miklu máli varðandi umgengnina um fiskimiðin. Um þetta þarf ekki mörg orð. Stigvaxandi þrýstingur kaupenda á
íslenskum fiski beinist í þá átt að hann komi af kyrrstæðum veiðarfærum. Það er því alsendis með ólíkindum
hvernig snurvoðaveiðar eru nú stundaðar, jafnvel á fullvöxnum togurum uppí
fjörusteina, hringinn í kringum landið og hólf sem lokuð hafa verið til langs
tíma opnuð fyrir togaraflotanum.
Er ekki orðstýr þjóðarinnar alveg nógu illa leikinn? Þarf að bæta þar um
betur?
Staðreyndin er sú að þau rök sem við höfum barist
með frá stofnun Landssambandsins standast tímans tönn og eiga kannski aldrei
betur við en núna.
Það breytir þó ekki þeirri staðreynd að
rekstrarumhverfi smábátaútgerðarinnar - og sjávarútvegsins í heild - er í
stórkostlegri hættu eftir gengishrun krónunnar. Margir sem áttu drjúgan hluta í fyrirtækjum sínum fyrir
fáeinum vikum eiga nú minna en ekki neitt.
Umsvifalaus frysting lána er beinlínis
lífsnauðsynleg, en slík aðgerð er þó aðeins tímabundið verkjalyf. Um lánin verður að semja. Verði það ekki gert þarf ekki að spyrja
að leikslokum.
Í þessu sambandi hefur verið hreint ótrúlegt að
heyra einstaka stjórnmálamenn fjalla um núverandi ástand og lýsa því að
„undirstöður þjóðfélagsins standi traustum fótum, til dæmis
sjávarútvegurinn”.
Ég leyfi mér að spyrja: Á hvaða plánetu búa þeir sem svona tala? Staðreyndin er vissulega sú að
íslenskur sjávarútvegur stendur traustum fótum - á botninum í skuldafeni
uppfyrir haus.
Dag eftir dag bíður þjóðin í ofvæni eftir fréttum af
því hvernig framtíð bíður hennar.
En eitt er algerlega víst.
Í landinu þrífst þjóðin ekki án öflugs sjávarútvegs. Og sjávarútvegurinn þrífst ekki nema að
hafa heilbrigt rekstrarumhverfi.
Við þær aðstæður sem uppi eru þurfa stjórnvöld að
grípa til margvíslegra aðgerða sem skapa störf, efla byggð og afla gjaldeyris
og spara hann í senn. Stjórnvöld
verða að grípa til aðgerða sem glæða von og það er hægt ef vandað er til verka.
Efling smábátaflotans fellur fullkomlega að slíkri
aðgerðaráætlun. Og ég skora hér með á sjávarútvegsráðherra að efna til öflugs
samstarfs við smábátaeigendur á þessu sviði.
Ágætu fundarmenn!
Við skulum halda ótrauð áfram þeirri baráttu sem
félagið stendur fyrir. Hún er í
þágu þjóðarinnar allrar.
Ég skora á ykkur, fundarmenn góðir, að nota aðalfundinn
til þess að móta skýrar tillögur um þessi brýnu mál. Oft hefur verið þörf, en nú er nauðsyn.