Er fiskur bara fiskur? - Landssamband smábátaeigenda

Er fiskur bara fiskur?


Í Fiskifréttum sem út komu í gær var að finna eftirfarandi grein eftir Arthur Bogason:

„Þorskurinn er syndandi goðsögn. Í gegn um aldirnar lék hann lykilhlutverk í landnámi norðursins og vestur um haf. Um aldir gegndi hann konunglegu hlutverki í viðskiptum og matarmenningu Evrópu, Ameríku og víðar. Þorskurinn var markaður í þjóðfána, skart og hvers kyns glingur. Hann var óaðskiljanlegur hluti tilverunnar.

Þorskurinn lék stórt hlutverk í afkomu íslensku þjóðarinnar og gjörbreytti samfélaginu á síðustu öld. Það er því að vonum að okkur Íslendingum þyki vænt um þann gula. Fiskinn sem fylgt hefur okkur í gegnum góðæri og harðindi.  Fiskinn sem við fórum aftur og aftur í stríð fyrir. Þorskurinn er hluti af þjóðarsálinni.

Nýtt vandamál

Nýverið hefur skotið upp lítt þekktu vandamáli. Þorskurinn, framvörður íslenskra útflutningsafurða, hefur átt á brattan að sækja. Sú skýring sem helst er gripið til er að víðar kreppi að en á Íslandi. Kreppan sé heimslæg .  Vissulega er þetta hluti skýringarinnar. Reyndar gera einhverjir því skóna að fyrirhugaðar hvalveiðar séu hluti ástæðunnar. Það er harla langsótt.  Sölutregðan var staðreynd áður en fyrrverandi sjávarútvegsráðherra gaf út hvalveiðikvótana. Þá fer fjarri að þessi vandræði eigi bara við um íslenskan þorsk.

Það er full ástæða fyrir Íslendinga að kafa dýpra í málið.  Í grein Tom Seaman sem hann skrifar á Intrafish vefinn fyrir stuttu komu fram upplýsingar og vangaveltur sem fyllsta ástæða er til að taka alvarlega.

Tilapia dýrari en þorskur

Þessa dagana er Waitrose í Bretlandi að selja kílóið af þorskflökum á 13 evrur (kr. 1877.-/gengi SÍ 23.2.09) en kílóið af tilapia flökum á 17 evrur (kr. 2.454.-).  Tilapia flökin eru því um 30% dýrari en þorskflökin. 

Hvaða töfrafiskur er tilapia (beitarfiskur)?

Kvikindið er fyrst og fremst ferskvatnsfiskur, en heldur sig einnig að einhverju marki í hálfsöltu vatni (ósasvæðum). Fiskinn er mjög auðvelt að rækta. Helstu framleiðslulöndin eru Taiwan, Kína, Taíland og Indónesía, en fjölmörg önnur lönd, bæði í Afríku og Mið- og Suður Ameríku hafa tekið til óspilltra málanna. 

Ársframleiðslan er að nálgast 3 milljónir tonna, sem er næstum fjórfalt það sem veiðist af þorski í Atlantshafi.  Framan af voru Bandaríkin helsti kaupandinn, en tilapia hefur nú náð fótfestu á evrópskum markaði svo um munar.

Hvað veldur?

Hvernig í ósköpunum má þetta vera? Að villtur Atlantshafsþorskur sé orðinn ódýrari en ræktaður ferskvatnsfiskur? Getur verið að stanslaus áróður umhverfissamtaka gegn þorskveiðum séu farin að hafa þessi áhrif? Getur verið að hin goðsagnakennda ímynd þorsksins sé farið að gefa eftir?     

Mitt í þessum vangaveltum skrifaði ég tölvubréf til vinar míns sem fyrir stuttu gegndi yfirmannsstöðu hjá stórum kaupanda í Evrópu. Spurði um hans álit, vitandi að hann þekkir af langri reynslu hvað er að gerast þar innandyra. 

Í svari hans kann að leynast hluti af skýringunni: 

Vinnuáætlun margra smásala á fiski í Evrópu hefur verið og er eftirfarandi:

1.     Skipta úr villtum þorski í ufsa (eða aðrar sambærilegar botnfisktegundir)

2.     Skipt úr villtum ufsa í nílarkarfa

3.     Skipt úr nílarkarfa í tilapia

4.     Skipt úr tilapia (að hluta) í pangasius

5.     Skipta út tegundum eftir hentugleikum

6.     Skipt út tegundum „ofarlega” í fæðukeðjunni í stað tegunda „neðarlega”

7.     Úr villtum tegundum í ræktaðar

8.     Skipta út tegundum úr köldum sjó yfir í tegundir úr hlýjum

9.     Unnið eftir skammtímaáætlunum

En umfram allt:  Halda sem stöðugustu verði til neytenda!

Íslenskur fiskur er ekki bara fiskur

Þessi lýsing endurspeglar hugsanagang sem virðist gegnsýrður af því að „fiskur sé bara fiskur”. Innkaupastjórum virðist uppálagt að ná í sem ódýrastan fisk sem engu að síður fari á svipuðu verði til neytenda. Ekki mun kreppan draga úr þessari þróun. 

Við Íslendingar vitum að „fiskur er ekki bara fiskur“.  Fiskur af Íslandsmiðum er hágæða matvara sem á að njóta sannmælis".  

Höfundur er formaður Landssambands smábátaeigenda.    

 

efnisyfirlit síðunnar

Hönnun og umsjón: GB hönnun ehf, Laugavegi 13, 101 Reykjavík, augl@smabatar.is

...