Flóknar og viðamiklar aðildarviðæður við ESB - Landssamband smábátaeigenda

Flóknar og viðamiklar aðildarviðæður við ESB



Jón Bjarnason sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sendi LS eftirfarandi grein: 

Margir þingmenn hafa sagt í umræðunni um aðild að ESB að það að senda inn formlega umsókn um aðild sé ein stærsta ákvörðun Íslandssögunnar. Ég vil því að það komi skýrt fram að við afgreiðslu á samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnar Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs og  Samfylkingar að ég studdi ekki þau áform að sækja um aðild og lét bóka það í þingflokknum og að ég áskyldi mér rétt til að fylgja sannfæringu minni í þeim efnum við afgreiðslu málsins. Þennan sama fyrirvara hafði ég á þegar málið var afgreitt úr ríkisstjórn.  Þessi afstaða mín hefur ætið legið ljóst fyrir. Enda er þessi afstaða í samræmi við stefnu míns flokks. Hins vegar geri ég mér grein fyrir að skiptar skoðanir eru um það í þjóðfélaginu og því var það skýrt að Vinstri hreyfingin grænt framboð tryggði að þetta mál kæmi fyrir þingið en þó ekki samþykkt þess. Þar væri hver þingmaður einungis bundinnn sannfæringu sinni.

Ég vil einnig leggja áherslu á það að verði tillaga um aðildarumsókn samþykkt á Alþingi og farið verði í aðildarviðræður mun ég leggja mig allan fram fyrir hönd míns ráðuneytis í að halda sem best á málum til að tryggja hagsmuni íslensku þjóðarinnar í þeim samningum Ég geri mér fyllilega grein fyrir að þeir málflokkar sem landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið fer með, grunnatvinnuvegir þjóðarinnar eiga hvað mest í húfi í þeim samningum. Ég mun því gera það sem í mínu valdi stendur til að ráðuneyti sjávarútvegs- og landbúnaðarmála og stofnair þess geri sig mjög gildandi í samningaferlinu öllu og þannig verði hagsmunir þessara atvinnugreina best tryggðir. Hér á eftir fer ég yfir þær aðstæður sem liggja fyrir komi til þess að sótt verði um aðild. 

 

Aðildarviðræðurnar

Aðildarviðræður eins ríkis við Evrópusambandið eru sérstæðar á þann hátt að þar er eitt ríki að semja við fjölmörg önnur, nú 27 á grundvelli sem getur ekki verið jafnræðisgrundvöllur. Það er ekki jafnræðisgrundvöllur af þeirri ástæðu að ekki er verið að semja um að mynda sameiginlega stefnu eins og í landbúnaðarmálunum heldur einfaldlega um að aðildarumsóknar ríkið taki alfarið upp landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins frá fyrsta degi sem samningurinn tekur gildi, þó hugsanlega með einhverjum aðlögunartíma fyrir þau atriði sem kunna að valda hvað mestum vandræðum við yfirtöku hinnar sameiginlegu löggjafar Evrópusambandsins.

Það verður hlutverk Íslands að taka yfir og innleiða öll atriði hinnar margflóknu sameiginlegu landbúnaðarlöggjafar Evrópusambandins en möguleikar á því að í hana verði bætt sér auka ákvæðum vegna Íslands eru mýrarljós, sem varasamt er að trúa á og hlaupa eftir, þó svo að það væri gott ef satt væri. Það er hinsvegar ekki reynsla þeirra landa sem í hlut hafa átt undanfarin ár og við erum minnug orða norska landbúnaðarráðherrans og fleiri nýlega þar sem að hann varaði okkur við trú á jólasveininn, þetta á við fullorðið fólki vel að merkja. 

Það hefur verið vitnað mikið til ákvæða í landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins sem heimila viðkomandi löndum að veita sjálf sérstakan stuðning, sem er tengdur við svokallaðan heimsskautalandbúnað norðan 62 breiddargráðu. Þessi lausn var fundin þegar að Evrópusambandið stækkaði til norðurs við aðild Svía og Finna árið 1994 auk þess sem Norðmenn voru hluti af þessu samkomulagi og var leið til að skapa landbúnaði þessara landa einhvern tilverumöguleika á hinum sameiginlega markaði fyrir landbúnaðarafurðir, sem löndin voru að gangast undir við aðildina.

Annar reginmunur sem er á samningsaðstöðu Íslands og Evrópusambandsins ef kemur að aðildarsamningum, er að í raun er Ísland að semja við fleiri aðila í einu. Það felst í að þó að Framkvæmdastjórin sé í stjórnsætinu þá eru þar á bak við Ráðherraráðið, Þingið og hin einstöku lönd, sem þurfa hverju sinni að samþykkja hvert skref í samningunum. Það felur í sér m.a. að þó svo að Framkvæmdastjórnin hafi hugsanlega fallist á einhverja lausn við Ísland er mögulegt það verði dregið til baka ef Ráðinu eða einhverju landanna hugnast hún ekki. Þessu er öfugt farið með umsóknarríkið, sem verður að standa við þau tilboð eða kröfur, sem það leggur fram. Þar verður hjólinu ekki snúið til baka. Dæmi um þetta má nefna úr aðildarsamingum norðurlandanna, en bæði Noregur og Finnland gerðu kröfu um að fá að aðlagast landbúnaðarverðum Evrópusambandins yfir lengra tímabil. Það er að segja að landbúnaður landanna nyti tímabundinnar tollverndar sem gerði það að verkum að verð til bænda fyrir landbúnaðarafurðirnar féllu ekki niður úr öllu valdi við aðildina eins og varð svo niðurstaðan. Framkvæmdastjórnin var jákvæð því í upphafi, en dró það allt til baka þegar að að samingslokum kom vegna andstöðu einhverra aðildarlanda. Það þurfti ekki meira til.

Þá eru einnig dæmi um það frá fyrri aðildarsamningum að þegar kemur að því að túlka samningana og setja þá í lagalegt form, komi fram önnur túlkun af hálfu Evrópusambandsins en umsóknarríkin töldu sig hafa samið. Hafa verður í huga að Framkvæmdastjórnin hefur langa reynslu í samingagerð um stækkun og framsetningu þeirra ákvæða á enska tungu, sem gerir umsóknaraðilanum erfitt fyrir að standast oft á tíðum og veitir Framkvæmdastjórninni yfirburði, sem verður óhjákvæmilega að mæta með nægum mannafla með  verulegum kostnaði. Villur eða mistök af hálfu umsóknarríkisins verða ekki leiðrétt og því dýrkeypt því aðildarsamningi verður ekki breytt með venjubundinni lagasetningu af hálfu Evrópusambandsins. Það þarf samþykki allra 27 þjóðþinganna til.

Það er þekkt að landbúnaður og fiskveiðar eru langsamlega erfiðustu viðfangsefnin á því samningsferli sem hér er um rætt. Ástæða þess er sem kunnugt að landbúnaðar- og fiskveiðipólitík falla utan samningsins um Evrópska Efnahagssvæðið þó svo að aðeins sé lítilega komið inn á landbúnaðarpólitík í samningum í bókun þrjú um tolla á unnum landbúnaðarafurðum og í grein 19 um frumafurðir í landbúnaði. Bókun þrjú felur í sér saming milli aðila á Efnahagssvæðinu, þ.e.a.s. Íslands, Noregs og landa Evrópusambandsins, um að lækka tolla á nokkrum tilteknum unnum landbúnaðarafurðum sín á milli, til að gera viðskipti með þær mögulegri. Á grundvelli 19. greinarinnar hafa ríkin hinsvegar gert tvíhliða saming sín á milli um tollaívilnanir fyrir hrávörur svo sem kjöt, mjólkurafurðir og grænmeti og milli Íslands og Evrópusambandsins lífhross. Þessir samningar hafa lítil áhrif á heildar útkomu landbúnaðarins á Íslandi og því minniháttar við mat á því hvað yfirtaka hinnar almennu landbúnaðarstefnu Evrópusambandinsins þýðir fyrir Ísland. Sambærilegt gildir um fikinn í þessu sambandi. Það verður því grundvallarverkefni að vinna, áður en unnt er að hefja samingaferil um aðild að landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins að leggja niður fyrir sér fyrir hverja búgrein og fyrir landbúnaðinn í heild, hvaða efnahagsleg áhrif fyrir bændur, vinnslustöðvar í landbúnaði, úrvinnslu landbúnaðarafurða, verslun og viðskipti með landbúnaðarafurðir og ekki síst möguleika neytenda á vali af landbúnaðarafurðum, möguleg aðild hefði. Þessa útreikninga þarf að vinna nánast fyrir hverja búsgerð í landinu til að átta sig á um hvað þarf að semja og hvar er nauðsynlegt að draga mörk svo búin haldi lífi í þeirri samkeppni sem verið er að bjóða uppá með aðildinni. Ég ef það ekki að vinna vegna fiskveiðistefnunnaar verða með hliðstæðum hætti. Þessi framkvæmd mun krefjast mikillar sérfræðivinnu og mannafla, sem verður dýrt að spara verði gerð mistök.

Það er líka þekkt að hin almenna landbúnaðarstefna Evrópusambandsins er í sífelldri þróun þó deila megi um hraða þróun sjávarútvegsstefnunnar. Árið 2003 var gerð umfangsmikil breyting á landbúnaðarstefnunni til að aðlagast væntanlegri útkomu samningsins um hina  Alþjóðlegu viðskiptastofnun með hliðsjón af að viðhalda styrkjum innan Evrópusambandins eftir nýju reglum. Sú stefnumörkun sem þá fór fram nær til ársins 2013 en fyrir þau tímamörk verður að hafa farið fram endurskoðun og myndun nýrra stefnu til næsta tímabils. Þó svo að hafi farið fram nokkur umræða um væntanlega landbúnaðarstefnu eftir 2013 er ekki enn ljóst í dag í hvaða átt hún þróast. Þessi staðreynd er hinsvegar grundvallaratriði og sérstakur óvissuþáttur fyrir íslenskan landbúnað í hugsanlegum aðildarviðræðum, sem óhjákvæmilega kallar á úrlausnir sem ekki verða gerðar eftir á en erfitt er að sjá fyrirfram. Það gerir ennþá ríkari kröfu um framlag við samningsgerð sem þessa á sérhæfðu vinnuafli og yfirlegu við verkefnið sem slíkt.  

 

Verkefni sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins komi til viðræðna 

Samandregið snúast verkefni sjavarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins í mögulegum aðildarviðræðum um að:

  1. Kynna fyrir ESB alla króka og kima íslenskrar sjávarútvegs- og landúnarstefnu. Þar með talið aðstæður allar ásamt öll lög og reglugerðir sem um þetta gilda svo eitthvað sé nefnt. Ekki verður hætt fyrr en ESB telur sig hafa fullan skilning á því hvað hér er um að ræða.
  2. Á sama hátt verða fulltrúar Íslands að kynna sér alla króka og kima landbúnaðar- og sjávarútvegsstefnu ESB og þar má á sama hátt ekki hætta fyrr en fullur skilningur ríkir.
  3. Eftir þetta þarf Ísland að leggja niður fyrir sig hvaða sérkröfur skuli gera í aðildarviðræðunum, setja þær fram og  vinna þeim gengi. Til fróðleiks þá voru sérkröfur Finna bara í landbúnaði um 130 hafi ég það rétt eftir.

Ég held að allir menn sjái, sem einhverja þekkingu hafa á landúnaði og sjávrútvegi, að þetta verkefni er risavaxið. Umfangið er slíkt.

 

Kostnaður við aðildarviðræður

Rakið hefur verið hér að ef taka á þátt í aðildarviðræðum við ESB af fullri alvöru þá mun það kosta gríðarlega vinnu og fjármuni bara í landbúnaði og sjávarútvegi. Ráðuneytið veit ekki til þess að um þetta hafi verið gerð raunhæf áætlun. Áætlun sú sem lögð er fram í þingsályktuninni getur ekki staðist þar sem samtals 100 mkr. er veitt til allra ráðuneyta fyrir tveggja ára vinnu þeirra. Ekki má gleyma því að vinna þarf öll venjulegu verkefnin í ráðuneytunum líka og á næstu tveimur árum á að skerða rekstur ríkisins þ.m.t. ráðuneytanna um upphæðir sem geta numið allt að tveimur tugum prósenta.

Í upphafi þessarar greinar tiltók ég að það væri skoðun margra þingmanna að ákvörðun um að ganga til aðildarviðræðna við ESB væri ein stærsta ákvörðun Íslandssögunnar og tek ég undir það. Aðalatriðið er að komi til aðildarviðræðna geri allir sér grein fyrir hversu umfangsmikið það verk í raun og veru er og ekki sé þá til þess kastað höndum því hagsmunirnir sem liggja að baki eru gríðarlegir fyrir þessa þjóð.


15. júlí 2009

Jón Bjarnason sjávarútvegs- og lanbúnaðarráðherra


 

 

 

 

 

 

efnisyfirlit síðunnar

Hönnun og umsjón: GB hönnun ehf, Laugavegi 13, 101 Reykjavík, augl@smabatar.is

...