Línuveiðar á ýsu verði frjálsar til áramóta

Eftirfarandi grein eftir Örn Pálsson birtist í Fiskifréttum 1. október sl.:

„Á nýliðnu fiskveiðiári veiddu krókaaflamarksbátar tæpan fjórðung alls ýsuaflans, en hlutdeild þeirra í ýsukvótanum er aðeins 15%.  Mismunurinn kom með færslu milli ára og línuívilnun. Langmest munaði þó um veiðiheimildir sem þeir leigðu til sín úr aflamarkskerfinu. Alls færðust 4.250 tonn þar á milli sem jafngildir um 150 milljónum í kvótaleigu eða um 40 kr. að meðaltali fyrir hvert kílógram af slægðri ýsu.  Alls hafa krókaaflamarksbátar bætt við sig með leigu tæpum 15 þús. tonnum á sl. þrem fiskveiðiárum.

Leigumarkaðurinn frýs

Þegar fréttir bárust af togararallinu í mars sl. var á forstjóra Hafrannsóknastofnunar að heyra að veiðiheimildir yrðu minnkaðar í ýsu.  Frá þeim tíma fór að bera á erfiðleikum að fá ýsukvóta leigðan. Þeir urðu enn meiri þegar ráðherra tilkynnti þriðjungs niðurskurð í ýsu - skerðingu um 30 þúsund tonn. Menn sögðu að svo virtist sem skrúfað hefði verið fyrir færslur úr aflamarki yfir til krókaaflamarksbáta. Bundnar voru vonir við að úr rættist við upphaf nýs fiskveiðiárs. Þegar það gerðist ekki var vonin framlengd til 15. september, þ.e. þegar fiskveiðiárinu yrði lokað á skýrslum. Engin breyting varð og enn er allt fast.

Lokað á framsal frá stórútgerðinni

 Það er mikið áhyggjuefni að engu er líkara en búið sé að loka á allar færslur frá stórútgerðinni til krókaaflamarksbáta. Stjórn LS hefur fjallað um vandann sem upp er kominn og orðið sammála um að ræða hann við sjávarútvegsráðherra. Sjávarútvegsráðherra hefur verið bent á að afleiðingar þessa gætu þýtt minni værðmæti á hvert veitt ýsukíló, uppsagnir beitningafólks og sjómanna, að verðmætir markaðir erlendis tapist og síðast en ekki síst að margir bátar muni lenda í erfiðleikum með að fullnýta þorskkvóta sinn sökum meðafla í ýsu. 

Tillaga LS til ráðherra

 Stjórn LS metur stöðuna grafalvarlega þar sem leiga úr aflamarkskerfinu hefur í raun skilið á milli feigs og ófeigs hjá mörgum krókaaflamarksútgerðum. Málefnið þolir enga bið og því er tillaga LS stílbrot á leikreglum sem viðgengist hafa í stjórnkerfi fiskveiða. Óskað er eftir að sérstakar reglur verði nú þegar settar um línuveiðar á ýsu þannig að afli til áramóta muni ekki teljast til aflamarks eða krókaaflamarks.  Magn þess sem hver og einn bátur fengi að landa utan kvóta tæki mið af veiðum hans á sl. fiskveiðiári.  M.ö.o. að bátur sem veitt hefði allan sinn kvóta, 50 tonn, fengi að veiða 15 tonn innan þessara reglna. Að sama skapi fengi þessi sami aðili að veiða 45 tonn utan kvóta hefði hann veitt 150 tonn. Athugun gefur til kynna að það magn sem færi í þessar veiðar gæti orðið um 8 - 9 þúsund tonn.

Viðbrögð sem komið hafa við þessari tillögu eru margvísleg, t.d. að komið sé í bakið á þeim sem keypt hafa hlutdeild í ýsu á undanförnum árum. Svar við því er það að þeir muni að sjálfsögðu hafa ávinning af þessari aðferð. Einnig þeir sem hafa treyst á að fá leigða ýsu svo þeir geti nýtt þorskveiðiheimildir sínar, þeir verða ekki kollkeyrðir í einni svipan. 

Mikill aðstöðumunur smærri og stærri útgerða

Einnig er spurt:  Hvers vegna keyptu þessir aðilar sér ekki aflahlutdeild í ýsu, það er að segja varanlegan kvóta?  Dæmi um svör við því eru: Þeir höfðu ekki sama aðgang að fjármunum og stórútgerðin. Þeir fengu ekki ódýrt fjármagn gegnum skráningu á hlutabréfamarkaðinn. Þeir hafa ekki getað bætt sér upp skerðingar á veiðiheimildum með veiðum á fjarlægum miðum eða sókn í nýjar tegundir. Þá er það einnig staðreynd að ekki eru mörg ár síðan engin ýsa fékkst úti fyrir Norðurlandi. Viðmiðun gagnvart kvóta var því afar rýr á því svæði og aðilar þar ekki trúaðir á viðvarandi ýsuafla. Þeir kusu því fremur að leigja til sín ýsuveiðiheimildir en kaupa sér varanlegan kvóta.

Að öllu sögðu er ljóst að 15% hlutdeild krókabáta í ýsu er langt því frá að vera nægjanleg svo hægt sé að ná hámarksafrakstri í nýtingu veiðiheimilda þeirra.“ 

Höfundur er framkvæmdastjóri Landssambands smábátaeigenda.