Vandræðaástand vegna skorts á leigukvóta - framsal veiðiheimilda verði frjálst - Landssamband smábátaeigenda

Vandræðaástand vegna skorts á leigukvóta - framsal veiðiheimilda verði frjálst



Eftirfarandi grein eftir Örn Pálsson birtist í Fiskifréttum 11. nóvember.


Á nýafstöðnum aðalfundi LS gerði undirritaður framsal veiðiheimilda að umtalsefni.  Aðalhvati þess er breytingar sem gerðar voru á reglum um framsal, vöntun á leigukvóta og sá viðsnúningur sem orðið hefur á afstöðu LÍÚ er varðar málefnið. 

 

Hornsteinn kerfisins

Engum blöðum er um það að fletta að einn af hornsteinum aflamarkskerfisins er frjálst framsal veiðiheimilda. Margir, þar á meðal undirritaður, telja í raun að kerfið standi og falli með þessu ákvæði. Það skýtur því skökku við að í áliti meirihluta starfshóps um endurskoðun fiskveiðistjórnunarlaganna sé lagt til að byggt skuli áfram á aflamarkskerfi, en samtímis að framsal skuli takmarkað. 

Þegar er farið að gæta áhrifa af breyttum framsalsreglum. Fjöldi báta sem hafa veiðiheimildir í þorski er stopp þar sem ýsa er ekki fáanleg til leigu.  Þessir aðilar hafa byggt upp útgerð sína á þennan hátt og því um verulegt áfall að ræða bæði hvað varðar áframhaldandi útgerð og þau störf sem hún hefur skapað. 

 

Breytt ýsugengd

Ástæður þess að þessir bátar hafa ekki hlutdeild í ýsu eru margvíslegar, m.a. sú að á viðmiðunarárum var ýsa ekki á veiðislóðinni og þar af leiðandi fengu viðkomandi ekki kvóta í ýsu. Þegar ýsa fór að veiðast á þeirra miðum var næga ýsu að fá til leigu, jafnvel meira framboð en eftirspurn miðað við verðið sem hún var leigð á. Menn voru jafnvel í áskrift hjá sömu útgerðinni ár eftir ár. Það var því ekki áhugi fyrir kaupum á varanlegum heimildum, auk þess sem ekki var gert ráð fyrir að ýsa yrði viðvarandi á svæðinu. 

Vandi þessara aðila er gríðarlegur, svo mikill að þeir eru farnir að greiða leiguverð upp undir það verð sem þeir fá fyrir ýsuaflann.  Það neyðast þeir til að gera svo mögulegt sé fyrir þá að veiða þann þorsk sem þeim er úthlutað. Þannig reyna þeir að halda útgerðinni gangandi. 

 

Ástæður leigukvótaskorts

Algengar ástæður sem gefnar eru fyrir því að ekkert framboð er af ýsu eru:

·      Gríðarleg skerðing veiðiheimilda í ýsu á stuttum tíma.

·      Væntingar um að geta veitt þær heimildir sem viðkomandi hefur fengið úthlutað.

·      Ótti við að fyrirhugaðar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða taki mið af því hvernig einstaka útgerðir hafi nýtt veiðiheimildir sem þeim hefur verið úthlutað.

·      Hræðsla við almenningsálitið - almenningur fordæmir kvótaleigu - kallar það kvótabrask.

Auk þessa bæta þessir aðilar við sem skýringu að allt hafi breyst á markaðnum þegar leigumiðlun fiskmarkaðanna hætti starfsemi. Eftir það væri aðeins einn aðili að miðla kvóta. Viðmælendur segjast gjarnan hafa hringt í útgerðir allt í kringum landið, en fengið stöðluð svör frá þeim sem vildu leigja um að kvótaleiga LÍÚ sæi um þessi mál fyrir þá.  Símtöl til þeirrar kvótaleigu hafa lítinn árangur borið.

 

Milljarðar tapast

Á nýliðnu fiskveiðiári töpuðust milljarðar vegna þessara breyttu aðstæðna.  Ráðherrann hljóp undir bagga á síðustu dögum fiskveiðiársins og jók geymsluréttinn um 50% þannig að sáralítið brann inni. Það kom þó ekki í veg fyrir að veiðiheimildir upp á nokkra milljarða voru ekki nýttar til verðmæta fyrir þjóðina. Fóru annað hvort í tegundatilfærslu eða voru fluttar yfir á þetta fiskveiðiár.  

Tilfinnanleg vöntun er á línuveiddri ýsu á mörkuðunum og verði slíkt viðvarandi mun það leiða til enn meira tjóns en orðið er. Það má því ekki bíða deginum lengur að greiða fyrir viðskiptum með leigukvóta.

 

Alvarleg staða

Það er skoðun mín að hér sé að myndast mjög alvarleg staða þar sem handhafar veiðiréttarins eru orsakavaldar. 

Stórútgerðin hefur ákveðið að taka undir með sjómannaforystunni og óska eftir að framsal veiðiheimilda verði takmarkað enn frekar.

Auk þessa vanda sem hér hefur verið skýrt frá mun hagkvæmni aflamarkskerfisins minnka svo sem möguleikar að hámarka verð og fjölbreytni í útgerðarflórunni. En það verður að segjast eins og er að nánast eina nýliðunin sem orðið hefur í kvótakerfinu á undanförnum árum hefur verið í gegnum leigukvótann vegna þess að framsal hefur nánast verið óheft.

 

Hinir stóru verða stærri

Spurt er: Hvers vegna eru menn að rugga þessum báti? Hvað er það sem veldur kúvendingu LÍÚ í þessu máli? Hvaða afleiðingar hefur það ef lokast á allt framsal með veiðiheimildir?

Læt nægja að svara því síðast talda.Útgerðaraðilum fækkar og veiðiheimildir flytjast til þeirra sem stærstir eru. Á skemmri tíma en menn órar fyrir gætu því örfáir aðilar verið komnir með allan veiðiréttinn. Er það kannski ætlunin?

 

Ég skora á ráðherra að bregðast strax við þessari þróun, leggja fram frumvarp sem dregur úr óvissu til framtíðar, afnema framsalstakmarkanir og færa veiðiskyldu til fyrra horfs.

 

Höfundur er framkvæmdastjóri Landssambands smábátaeigenda.



 

 

efnisyfirlit síðunnar

Hönnun og umsjón: GB hönnun ehf, Laugavegi 13, 101 Reykjavík, augl@smabatar.is

...